Амният дар манотиқи тавлидкунандаи энержӣ ва масирҳои интиқоли энержӣ ҳамвора маҳалли рақобати қудратҳои бузурги ҷаҳонӣ будааст.
Субот ва амният дар ин манотиқ робитаи мустақиме бо амнияти энержӣ ва амнияти миллии кишварҳои масрафкунандаи энергӣ дорад. Ба ин хотир кишварҳои масрафкунандаи энержӣ аз ҳама абзори мавҷуд барои идомаи субот дар ин манотиқ ва рафъи танишҳои эҳтимолӣ байни кишварҳои минтақа баҳра мегиранд.
Дар солҳои ахир бо таваҷҷуҳ ба дар авлавият набудани Ховари Миёна дар сиёсати хориҷии Амрико фурсати муносиб барои нақшофаринии бештари Русия ва Чин дар Ховари Миёна ба вижа дар байни кишварҳои минтақа ва ҳамсояи Эрон фароҳам шудааст.
Пружаи нави “Роҳи абрешим”-и Чин, манобеъи молии ҳангуфти ин кишвар ва афзоиши мизони содироти силоҳ ва дар кулл афзоиши ҳамкории низомии Чин бо кишварҳои арабии минтақа ҳам боис шуд, то ҳузури Пекин дар муодилоти минтақаӣ беш аз беш афзоиш ёбад.
Тавофуқи ахири Эрон ва Арабистони Саудӣ барои оддисозии равобит бо миёнаравии Чин намунаи боризе аз нақши муҳими Пекин дар муодилоти сиёсии Ховари миёна аст.
Дар соли гузашта алорағми идомаи сиёсат “Коруно сифр” ин кишвар бузургтарин воридкунандаи нафт ва LNG-и ҷаҳон буд.
Арабистони Саудӣ, Русия ва Ироқ нақши муҳимме дар таъмини нафти Пекин иҷро карданд. Чин ҳадафи аслии содироти нафти Арабистон дар соли 2022 буд, тавре, ки 21.7 дарсад аз кулли содироти нафти хоми Риёз равонаи Чин шуд.
Бояд дар назар дошт, ки аз соли 2018 ва пас аз хурӯҷи Амрико аз Барҷом, Чин муштарии аслии нафти Эрон дар даврони таҳримҳо будааст. Ҳарчанд ҳеҷ вақт омори расмӣ аз мизони фурӯши нафти Эрон ба Чин аз сӯи давлатҳои Ҳасан Рӯҳонӣ ва Иброҳим Раисӣ эълом нашуд.
Табиист, ки Эрон барои таъмини бахши муҳимме аз ниёзҳои арзии худ, бо тахфифи зиёд иқдом ба фурӯши нафт ба Чин кард. Ҳарчанд ба думболи ҳамлаи Русия ба Укроин ва пас аз таҳрими Русия тавассути Аврупо ва Амрико шароит барои фурӯши нафти Эрон ба Чин бо чолишҳои зиёде низ мувоҷеҳ шуд.
Бар асоси омори гумруки Чин ҳаҷми тиҷорат байни Эрон ва Чин дар соли гузашта дар ҳудуди 15 миллиард доллар будааст.
Ҳаҷми тиҷорат байни Арабистони саудӣ ва Чин дар соли 2021 болиғ бар 87 миллиард доллар будааст. Бо таваҷҷуҳ бо бакоргирии сиёсатм нигоҳ ба Шарқ тавассути Ҷумҳурии Исломӣ дар солҳои ахир муқоисаи омор ва арқом нишон медиҳад, ки Эрон ҷойгоҳи хоссе дар тиҷорати хориҷии Чин надоштааст.
Саҳми Эрон аз кулли тиҷорати ҷаҳонии Чин дар соли гузашта танҳо 0.25 дарсад будааст. Тиҷорати Чин бо кишварҳои ҷаҳон дар соли 2022 ба 6.308 триллион доллар расид, ки 3.593 триллион доллар саҳми содироти ин кишвар ва 2.715 триллион доллар марбут ба воридот будааст.
Тиҷорати ҷаҳонии Чин дар соли гузашта 4.4 дарсад рушд доштааст. Бояд дар назар дошт, ки қарордоди ҳамкории баландмуддати Эрону Чин ба имзо расида ва Эрон интизор дорад Чин дар пружаҳои зербиноӣ ва ба вижа дар санъати нафт ва гази Эрон сармоягузорӣ кунад.
Ҳамзамон бо коҳиши тадриҷӣ нақши Эрон дар сиёсати хориҷӣ ва сармоягузории хориҷии Чин дар солҳои ахир сатҳи равобити сиёсӣ, иқтисодӣ ва низомии Риёз бо Пекин афзоиш ёфтааст.
Дар декабри гузашта ва дар ҷараёни сафари раисҷумҳури Чин ба Арабистони саудӣ 34 қарордоди муҳимми сармоягузорӣ аз ҷумла дар заминаи энержии сабз, гидрогени сабз, фановарии иттилоот, системҳои фотоэлектрикии хуршедӣ, ҳамлу нақл, лоҷистик, саноеъи пизишкӣ, маскан ва корхонаҳои сохтимонӣ ба имзо расид.
Бо нигоҳе ба ин қарордодҳо метавон ба тамаркузи ҳамзамони Пекин ва Риёз руи раванди интиқоли энержӣ ва санади 2030-и Арабистон ба хубӣ пай бурд.
Моҳи ноябри гузашта вазири хориҷаи Чин дар тамоси телефонӣ бо Файсал ибни Фараҳон, вазири умури хориҷаи Арабистони Саудӣ зимни таъкид бар тақвияти ҳамкориҳои иқтисодии ду кишвар ва лузуми эҷоди “минтақаи озоди тиҷории Чин-Халиҷи Форс” дар “камтарин вақт” таъкид карда буд.
Эрон ва Чин дар марти 2021 санади ҳамкории ҷомеъи 25 соларо расман имзо карданд. Дар моҳи декабри 2022, Эрон ва Чин 16 ёддошти тафоҳумномаи ҳамкориро дар чорчӯби тавофуқномаи стратегии 25-солаи ду кишвар ниҳоӣ карданд. Ин тафоҳумномаҳо дар иҷлоси барномаи ҳамкории ҷомеъи Эрон ва Чин, ки 22 озармоҳ бо ҳузури Муҳаммад мухбири муовини аввали раисҷумҳур ва Ҳо Ҷонҳуо муовини нахуствазири Чин дар Теҳрон баргузор шуд, имзо шуд. Аммо ҳанӯз ин тафоҳумномаҳо иҷроӣ нашудаанд.
Дар ҳафтаҳои ахир рушди иқтисодии Чин раванди рӯи рушдӣ доштааст. Ин рушди иқтисодии Чин ба маънои афзоиши тақозо барои энергӣ хоҳад буд ва дар ин байн Арабистон ҳамчунон нақши муҳимми худро дар амнияти энергии Чин ифо хоҳад кард.
Чин барои рафъи нигарониҳои амниятӣ аз бобати таъмини энергӣ мавриди ниёзи хеш дар моҳҳои гузашта идеаи эҷоди минтақаи озоди тиҷорӣ дар минтақаро пешниҳод карда буд. Ин пешниҳод бояд аз манзари амнияти тавлид ва арзаи энергии Чин мавриди арзёбӣ қарор гирад, яъне эҷоди минтақаи озоди тиҷории энергӣ аз барномаҳои муҳимми Пекин барои тазмини таъмини амнияти энергӣ мавриди ниёз дар замони танишҳои геополотикӣ ва навъи санъати қиматӣ дар бозори ҷаҳонии нафт дар даҳаҳои оянда хоҳад буд.
Эъломи расмии хабар аз саргирии равобити Эрон ва Арабистони саудӣ бо миёнҷигарии Чин набояд ба маънои тағйири нигоҳи Чин ба Теҳрон дар сиёсати хориҷии Пекин таъбир шавад.
Муҳиммтарин ҳадафи Пекин аз миёнҷигарӣ байни Теҳрон ва Риёз дар марҳалаи аввал амнияти энергии хеш, амнияти сармоягузорӣ дар кишварҳои араби минтақа ва дар дараҷаи дувум тадовуми ифои нақши муҳим дар таҳаввулоти Ховари Миёна дар ғаёби Амрико аст. Яъне тасбити ҷойгоҳи Пекин дар тавозуни ҷадиди қувва дар минтақа.
Иддао мешавад, ки пас аз ин тавофуқ, Чин сармоягузории зиёде дар маёдини нафт ва гази Эрон анҷом хоҳад дод аммо саволи аслӣ инҷост оё Пекин барои сармоягузорӣ дар санъати энергии Эрон ниёзманди рафъи таниш дар равобити Эрон бо Арабистони саудӣ буд ё тадовуми таҳримҳо монеъи аслии ҳузури Чин дар проектҳои зербиноии Эрон будааст?
Ҳамзамон бо изҳори умедворӣ ба ҳузури Чин дар маёдини нафт ва гази Эрон бояд гуфт, ки дар солҳое ҳам, ки чиниҳо дар бахши нафту гази Эрон фаъол буданд ва маҳдудиятҳои таҳрим ва ҳамоҳангиҳо бо Ғарбро низ надоштанд ҳузури таъсиргузорӣ дар бахши нафту гази Эрон надоштанд.
Дағдағаи феълии Эрон ёфтани технологӣ ва равишҳои навини тавлид аз махозини нафтӣ аст. Усулан технологии ширкатҳои чиниҳо дар ин заминаи қобили рақобат бо ширкатҳои ғарбӣ нест. Бо нигоҳе ба проектҳои тавсеаи маёдин дар кишварҳои ҳамсояи Эрон метавон дарёфт, ки Чин нақши қобили таваҷҷуҳе дар ба коргирии технологиҳои пешрафтаи тавлид дар маёдини (конҳои) нафтии ин кишварҳо надоштааст.
Танишзудоӣ дар равобити Эрон бо Арабистони саудӣ ба нафъи ҳамаи кишварҳои минтақа аст ва метавонад боиси рафъи таниши Эрон бо соири кишварҳои араби минтақа низ шавад аммо ин ки интизор дошт бо одӣ шудани равобити Теҳрон бо Риёз ҳама мушкилоти сиёсати хориҷии Эрон ва дар кулли иқтисоди Эрон ҳал хоҳад шуд бо воқеиёти мавҷуд дар минтақа тазодд дорад.
Муҳиммтарин нуктае, ки метавонад дар оянда бар равобити Риёзу Теҳрон таъсири манфӣ бигузорад тадовуми сиёсати хориҷии танишзои Ҷамҳурии Исломӣ- буҳрони Яман ва иқдомоти эҳтимолии тундравҳо дар Эрон хоҳад буд, ҳамон тундравҳое, ки бо ҳамла ба сафорати Арабистони саудӣ боиси қатъи равобити ду кишвар шуданд.
Ҳар иқдоми сиёсӣ ва ё тағйир дар сиёсати хориҷии Эрон то мавқеъе, ки асароти мусбат ва мушаххасе бар вазъияти маишатӣ ва иқтисодии мардуми Эрон надошта бошад, наметавонад ҷиддӣ гирифта шавад.
Ҷумҳурии Исломӣ ниёз ба бозбинии куллӣ дар сиёсати хориҷии худ дорад. Бидуни тағйири мавзеъ дар барномаи ҳастаӣ ва низомӣ наметавон интизори пешрафте дошт. Бо рафъи таҳримҳо шояд Чин нақши бештаре дар маёдин конҳои нафту гази Эрон ифо кунад. Бо ин маворид, ба назар мерасад Риёз аввалияти аввали Пекин дар сиёсати Ховари миёнаии Чин дар даҳаи оянда боқӣ бимонад.
ВВС
Шоҳиди ҳодисаи муҳим шудед?
Иттилоъ, акс ё видео фиристед — маводҳо махфона баррасӣ мешаванд.
