Дар ҳоле ки Вазорати маориф ва илми Тоҷикистон мегӯяд, ки маҷбур кардани волидон ба хариди либоси мактабӣ аз нуқтаи муайян ғайриқонунӣ аст, дар шабакаҳои иҷтимоӣ наворҳо, муроҷиатҳои волидон ва санадҳое паҳн мешаванд, ки тасвири дигареро нишон медиҳанд.
Масъалаи либоси мактабӣ дар Тоҷикистон солҳост, ки баҳсбарангез аст. Аммо рӯзҳои охир баҳс танҳо ба нарх ва сифати либос маҳдуд намешавад. Саволи асосӣ дигар шудааст: агар хариди либос аз як фурӯшандаи муайян иҷборӣ набошад, пас чаро бархе волидон мегӯянд, ки аз онҳо чек ва хариди либос аз мағозаи мушаххас талаб карда мешавад?
Муроҷиати волидон: «Мо зидди либоси ягона нестем»
Дар шабакаҳои иҷтимоӣ муроҷиати гурӯҳи волидон паҳн шудааст. Онҳо таъкид мекунанд, ки зидди либоси ягонаи мактабӣ нестанд ва омодаанд фарзандонашонро бо либоси мувофиқ таъмин кунанд.
Аммо волидон мехоҳанд ҷойи хариди либосро худ интихоб кунанд — аз бозор, мағоза ё коргоҳи дӯзандагӣ, ба шарте ки либос ба талаботи муқарраргардида ҷавобгӯ бошад.
Яке аз волидон менависад, ки дар баъзе муассисаҳо ҳатто пешниҳоди чек талаб мешавад. Дар шарҳи дигар гуфта мешавад, ки чунин ҳолатҳо танҳо ба як мактаб маҳдуд набуда, дар муассисаҳои гуногун мушоҳида мешаванд.
Ин шикоятҳо як саволи муҳимро ба миён меоранд: агар интихоб озод бошад, талаб кардани чеки як нуқтаи муайяни савдо бо кадом асос сурат мегирад?
Вазорат чӣ мегӯяд?
Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон дар изҳороти худ мавқеи расмиро равшан баён кардааст: маҷбур намудани хонанда ё волидон ба хариди либоси мактабӣ аз нуқтаи савдо, истеҳсолкунанда ё шахси муайян ба мавқеи вазорат мухолиф аст.
Вазорат ҳамчунин таъкид кардааст, ки омӯзгорон набояд ба хариду фурӯши либоси мактабӣ ҷалб карда шаванд.
Тибқи баёнияи вазорат, масъалаи истеҳсол, таъминот, нархгузорӣ ва фурӯши либоси мактабӣ ба ваколати Вазорати маориф дохил намешавад. Назорати масъалаҳои марбут ба савдо ва сифати маҳсулот ба сохторҳои дигари давлатӣ вобаста карда шудааст.
Яъне мавқеи расмӣ чунин аст: либоси ягона — ҳа; хариди маҷбурӣ аз фурӯшандаи муайян — не.
Аммо маҳз ҳамин ҷо ихтилоф оғоз мешавад.
Наворе, ки баҳсро дубора доғ кард
Ба TajNews як навори тақрибан 44-сониягӣ расидааст, ки дар он дохили мағозаи пур аз либосҳои мактабӣ нишон дода мешавад.
Дар навор либосҳои гуногуни мактабӣ, аз ҷумла костюмҳои мактабӣ барои хонандагон, ба таври васеъ намоиш дода мешаванд.
Муҳтавои муроҷиате, ки ҳамроҳ бо ин навор паҳн шудааст, нисбат ба мавқеи расмии вазорат саволҳои ҷиддӣ ба миён мегузорад. Дар он, тибқи матни пешниҳодшуда, як соҳибкор ба роҳбари муассисаи таълимӣ муроҷиат карда, мегӯяд, ки байни онҳо шартнома вуҷуд дорад ва хонандагони муассиса бояд либоси мактабиро аз ӯ харидорӣ кунанд.
Дар муроҷиат ҳатто чунин маъно баён мешавад, ки волидон набояд ба гуфтаҳои дигарон гӯш диҳанд ва хонандагоне, ки либосро аз ҷойи дигар мехаранд, метавонанд бо мушкил рӯ ба рӯ шаванд.
Агар муҳтавои ин навор ва гуфтаҳои дар он сабтшуда воқеӣ ва бетағйир бошанд, саволҳо хеле ҷиддӣ мешаванд:
Ин шартнома байни кӣ ва дар асоси кадом ваколат баста шудааст?
Оё мактаб ҳақ дорад волидонро ба хариди либос аз як соҳибкор равона кунад?
Оё омӯзгорон ё роҳбарони муассисаҳои таълимӣ дар чунин муносибатҳои тиҷоратӣ иштирок доранд?
Ва муҳимтар аз ҳама:
Агар Вазорати маориф маҷбуркуниро манъ карда бошад, пас дар баъзе муассисаҳо ин талабот аз куҷо пайдо мешавад?
Як чек — ва боз чанд савол
Дар байни маводи паҳншуда инчунин чеки хариди либоси мактабӣ ҷой дорад.
Дар чек навишта шудааст:
«ОАО “Гулистони Душанбе”»
Моли харидашуда — костюми мактабӣ барои духтар, ранги кабуди тира, андоза 46, бо арзиши 370 сомонӣ.
Дар ҳуҷҷат инчунин маълумоти касса ва пардохт нишон дода шудааст.
Чеки дигар низ дар мавод ҷой дорад.
Худи чек, албатта, ба таври худкор далели хариди маҷбурӣ нест. Он танҳо нишон медиҳад, ки хариди маҳсулот аз ин нуқта анҷом ёфтааст.
Аммо вақте ки чек дар баробари шикояти волидон, талаботи пешниҳодшудаи хариди ҳатмӣ ва навори баҳсбарангез паҳн мешавад, он метавонад барои мақомоти масъул як далели муҳим барои санҷиши ҳолати мушаххас бошад.
Як нуктаи дигар низ вуҷуд дорад: дар чеки пешниҳодшуда санаи 10.09.2026 нишон дода шудааст, дар ҳоле ки ҳангоми омода шудани ин мавод санаи ҷорӣ 16 августи соли 2026 аст. Сабаби чунин фарқиятро танҳо фурӯшанда ё мақомоти масъули санҷиши ҳуҷҷат метавонанд муайян кунанд. Аз ин рӯ, TajNews ҳаққонияти чекро мустақилона тасдиқ намекунад.
«Чаро бо муаллим шартнома, на бо волидон?»
Шояд баҳсбарангезтарин қисми масъала ҳамин бошад.
Дар зери навор корбарон саволҳои зиёде гузоштаанд. Яке аз онҳо менависад, ки агар волидон харидор бошанд, пас чаро шартнома бо омӯзгорон баста мешавад ва оё омӯзгорон ҳақ доранд хонандагонро барои харид аз як мағозаи муайян водор кунанд?
Корбари дигар менависад:
«Мо омӯзгорон донишгоҳи омӯзгорӣ хондаем, донишгоҳи соҳибкорӣ не».
Гурӯҳи дигар аз волидон аз он шикоят мекунанд, ки дар баъзе мактабҳо барои хариди либос чек талаб карда мешавад.
Яке аз волидон ҳатто масъалаи вазъи иқтисодии оилаҳоро матраҳ мекунад. Ба гуфтаи ӯ, оилаҳое ҳастанд, ки панҷ ё шаш фарзанд доранд ва на ҳама имкони харидани либоси нави мактабиро ҳар сол доранд.
Ин танҳо баҳси ҳуқуқӣ нест. Ин масъала ба вазъи иҷтимоии оилаҳо низ дахл дорад.
Садҳо шарҳ, як нигаронӣ
Шарҳҳои зери наворҳо нишон медиҳанд, ки масъала барои бисёре аз шаҳрвандон ҳассос шудааст.
Бархе корбарон аз сифати либосҳо шикоят мекунанд. Дигарон мегӯянд, ки нархҳо гаронанд. Гурӯҳи дигар талаб мекунанд, ки агар маҳсулот сифатнок ва ба талабот ҷавобгӯ бошад, он бояд дар бозори озод пешниҳод шавад ва волидон имкони муқоисаи нарх ва сифатро дошта бошанд.
Ҳатто дар миёни шарҳҳо пешниҳод шудааст, ки масъала аз ҷониби мақомоти зиддиинҳисорӣ ва дигар сохторҳои масъул санҷида шавад.
Албатта, дар баъзе шарҳҳо ҳам суханони таҳқиромез, таҳдидомез ва эҳсосӣ дида мешаванд. Ин гуна муносибатҳо ба ҳалли масъала кӯмак намекунанд.
Аммо пушти ин баҳсҳои тунди интернетӣ як масъалаи воқеӣ истодааст:
Волидон мехоҳанд бидонанд, ки ҳуқуқи интихоби онҳо дар куҷо оғоз ва талаботи мактаб дар куҷо ба охир мерасад.
Шоҳиди ҳодисаи муҳим шудед?
Иттилоъ, акс ё видео фиристед — маводҳо махфона баррасӣ мешаванд.
